چهره پنهان ايران                                                                                                                  

يكي از قابل توجه ترين نكات غرب براي ايرانيان در سال هاي اخير گزارش ها و اظهار نظرهايي است كه غربي ها بعد از ديدار از ايران منتشرمي كنند. بعد از روي كار آمدن آقاي خاتمي در1997 درهاي ايران بيش از گذشته به روي استادان دانشگاه و نويسندگان و كارشناسان اورپايي و غربي به ايران گشوده شد. و بتدريج عده زيادي از نخبگان غرب از ايران بازديد كردند. مهمترين وجه مشترك تمام گزارش هاي منتشر شده را مي توان در يك نكته خلاصه نمود ”برخلاف آنچه تاكنون غربي ها مي پنداشته اند ايران نه تنها كشوري غرب ستيز و ضد مدرن نيست بلكه يكي از كشورهايي است كه به گرمي از مدرنيته استقبال كرده است و ساختارهاي فرهنگي و اجتماعي آن در مرحله گذار كامل از سنت به مدرنيته را پشت سر مي گذراند.“ من در اين گزارش خلاصه ايي از نظرات و مشاهدات گزارش گران غربي را ارائه و در پايان تلاش مي كنم به اين پرسش پاسخ دهم كه تا چه ميزان اين نگرش ها واقع بينانه است.

شايد مفصل ترين گزارش كه يك آمريكايي از ايران در سال هاي اخير منتشر كرده است كتاب ”ايراني ها: ايران، اسلام و روح يك ملت“ اثر خانم ساندرا مك كي (1998) است. خانم مك كي تلاش مي كند با نثر ساده و ژورناليستي مشاهدات و تجزيه و تحليل هاي تاريخي را به هم پيوند بزند و گزارش خود را از سپيده دم تاريخ ايران چند هزار سال قبل از ميلاد آغاز و با تحليل شرايط سال هاي اخير به پايان مي برد. مك كي معتقد است: ”ايراني ها غالبآ، بسته به ديدگاهي كه دارند، از درك كليت امور غافل مي مانند. اين امر در مورد غربي ها نيز صادق است. آنان نيز از دريچه ايران عصر پهلوي با ايران جمهوري اسلامي به قضايا نگاه مي كنند.“( ص7).  با هدف اصلاح طرز تلقي غربي ها از ايران و ايراني ها از خودشان خانم مك كي 436 صفحه مطلب مي نويسند. مهمترين نكته ايي كه به اعتقاد نگارنده مولف ”ايراني ها“ موفق به درك و تبيين آن شده است اين است كه مي نويسد”آنچه ايرانيان مي خواهند فرايند روشنفكرانه ترسيم مرزها و سنجش ارش هر يك از سنت هاي فرهنگي خود است. جمهوري اسلامي ايران از بدو پيدايش حامل امر مذهبي و امر سياسي، امر مقدس و امر غير مذهبي، معنويت باستان و نگراني هاي دنيوي دنياي مدرن بوده است. اين ها همه، وجوه مشخصه ي فرهنگ ايران است و نه تنها در سياست ايران كه در روح ايرانيان جاي دارد. ...و تمام زيگزاگ هاي در سياست هاي فرهنگي و سياسي و اقتصادي جمهوري اسلامي ايران ....بازتاب مرزهاي نامشخص ميان عناصر ايراني، اسلامي و مدرن در هويت فرهنگي ايران است.“ (ص: 412).

خانم جكي بالارد، عضو حزب لبيرال دموكرات بريتانيا و نماينده سابق پارلمان اين كشور، در سال گذشته، از ايران با روزنامه ديلي تلگراف مصاحبه ي مفصلي انجام داد و در آن اذعان داشت كه مردم مغرب زمين شناخت نادرست و كليشي ايي از ايران دارند و به برخي از آن كليشه ها اشاره كرد. خانم بالارد كه براي انجام رساله تحصيلي اش در زمينه تاثير اينترنت بر كشورهاي خاورميانه در دانشگاه تهران مشغول پژوهش است با مشاهده وضعيت كار و شغل زنان و حضور گسترده و مؤثر آنها در فعاليت هاي فرهنگي مانند توليد و نشر كتاب، ساخت فيلم، حضور در سينما، تصاحب پست هاي مديريتي، حضور آزادانه آنها در خيابان ها و پارك ها و گردشگاه ها تهران و از همه مهمتر نقشي كه حجاب در ايجاد امنيت رواني براي زنان در جامعه ايران بوجود مي آورد، چنان به هيجان و وجد آمده بودند كه اظهار مي دارند كه تصميم دارند براي هميشه با حجاب و پوشش اسلامي زندگي كنند. براي اثبات شرايط خوب زنان در ايران خانم بالارد به مقايسه ميزان اشتغال زنان ايراني در پست هاي مديريتي و همچنين آموزش عالي زنان در ايران و بريتانيا مي پردازند و نشان مي دهند كه تفاوتي ميان اين دو كشور از نظر شاخص هاي مذكور وجود ندارد.